وبلاگ
علت شاتون زدن موتور خودرو
علت شاتون زدن موتور خودرو
راه‌های پیشگیری از خرابی سنگین موتور
اگر با رانندگان باتجربه یا تعمیرکاران موتور صحبت کرده باشید، حتماً عبارت «شاتون زد» را شنیده‌اید. این جمله معمولاً با نگرانی گفته می‌شود، چون شاتون زدن یکی از پرهزینه‌ترین و جدی‌ترین خرابی‌های موتور است. گاهی نتیجه‌اش چیزی کمتر از تعویض کامل موتور نیست. خبر خوب این است که اگر علت‌ها و نشانه‌ها را بشناسید، می‌توانید هم جلوی بیشتر موارد را بگیرید و هم در صورت بروز مشکل، از خسارت بیشتر جلوگیری کنید. در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهیم که شاتون زدن یعنی چه، چرا رخ می‌دهد، چطور تشخیصش بدهیم و چه باید بکنیم.
شاتون چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟
شاتون (Connecting Rod) میله‌ای فلزی و مستحکم است که پیستون را به میل‌لنگ وصل می‌کند. هنگام احتراق، سوخت و هوا داخل سیلندر می‌سوزند و پیستون را با فشار به پایین می‌رانند. شاتون این نیرو را به میل‌لنگ منتقل می‌کند و حرکت رفت‌وبرگشتی پیستون را به حرکت چرخشی تبدیل می‌کند. همین چرخش در نهایت به چرخ‌های خودرو می‌رسد.
هر شاتون دو سر دارد. سر کوچک آن با قطعه‌ای به نام گژن‌پین به پیستون متصل می‌شود. سر بزرگ آن دور میل‌لنگ قرار می‌گیرد و بین آن‌ها یاتاقان‌های متحرک قرار دارد. این یاتاقان‌ها لایه‌ای نازک از جنس آلیاژ نرم هستند و با کمک یک فیلم روغن، از ساییده شدن فلز روی فلز جلوگیری می‌کنند.
شاتون در هر دور موتور، هزاران بار تحت کشش و فشار قرار می‌گیرد. به همین دلیل از فولاد یا آلیاژهای مقاوم ساخته می‌شود. اما حتی محکم‌ترین شاتون هم بدون روغن‌کاری درست و شرایط کاری مناسب دوام نمی‌آورد.
شاتون زدن یعنی چه؟
شاتون زدن در زبان عامیانه به چند وضعیت اشاره دارد: خم شدن شاتون، شکستن آن، یا ایجاد لقی و کوبش در محل اتصال آن به میل‌لنگ. در این حالت شاتون دیگر مثل قبل محکم و هم‌راستا کار نمی‌کند و با هر دور موتور ضربه‌ای به قطعات مجاور وارد می‌شود. همین ضربه‌ها صدای مشخص و ترسناک موتور را می‌سازند.
اگر خرابی در همین مرحله متوقف نشود، ممکن است شاتون کاملاً بشکند. شاتون شکسته با سرعت زیاد به داخل بلوک موتور می‌کوبد و می‌تواند پیستون، سیلندر، میل‌لنگ و حتی بدنه موتور را نابود کند. گاهی سوراخ شدن بلوک موتور نیز دیده می‌شود.
تفاوت شاتون زدن با یاتاقان زدن
این دو اصطلاح اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند، چون علائم صوتی مشابهی دارند و معمولاً با هم رخ می‌دهند. اما از نظر فنی یکی نیستند.
یاتاقان زدن یعنی یاتاقان‌ها ساییده شده‌اند و لقی بین شاتون و میل‌لنگ بیش از حد مجاز شده است. شاتون هنوز سالم است، ولی در محل اتصال خود بازی دارد.
شاتون زدن یعنی خود شاتون آسیب فیزیکی دیده است، مثلاً کج شده یا ترک خورده یا شکسته است.
در عمل، یاتاقان زدن اغلب مرحله قبل از شاتون زدن است. اگر با اولین صداها موتور را خاموش نکنید، لقی یاتاقان باعث ضربه‌های شدید می‌شود و در ادامه شاتون را خم یا خراب می‌کند. بنابراین هر دو را باید به یک اندازه جدی گرفت.
علت‌های شاتون زدن
کمبود یا ضعف روغن موتور
شایع‌ترین علت، نبودن روغن کافی یا خراب بودن کیفیت آن است. وقتی سطح روغن در کارتل پایین باشد یا روغن به دلیل کهنگی و گرما خاصیت روانکاری خود را از دست داده باشد، فیلم محافظ بین یاتاقان و میل‌لنگ از بین می‌رود. فلز با فلز تماس پیدا می‌کند، دما بالا می‌رود و یاتاقان به سرعت ساییده می‌شود. استفاده از روغنی با گرانروی نامناسب برای موتور هم همین اثر را دارد.
نشتی روغن و افت فشار پمپ روغن
گاهی مالک خودرو مرتب روغن عوض می‌کند، اما نشتی یا خرابی پمپ روغن باعث می‌شود فشار روغن در مسیر کافی نباشد. در این حالت هم یاتاقان‌ها بدون روانکاری کافی کار می‌کنند.
داغ کردن بیش از حد موتور
گرمای شدید، روغن را رقیق می‌کند و فلزات را منبسط می‌سازد. خودرویی که مکرراً جوش می‌آورد، در معرض آسیب جدی یاتاقان‌ها و شاتون‌هاست. خرابی سیستم خنک‌کننده، مثل رادیاتور، واترپمپ یا ترموستات، باید فوراً بررسی شود.
قفل هیدرولیکی
اگر آب یا مایع دیگری وارد سیلندر شود، پیستون هنگام بالا آمدن نمی‌تواند آن را فشرده کند، چون مایعات تراکم‌پذیر نیستند. نیروی عظیم پیستون روی شاتون وارد می‌شود و شاتون خم یا شکسته می‌شود. این اتفاق معمولاً هنگام عبور از آب‌ایستادگی‌های عمیق در خیابان یا سیل می‌افتد و ناگهانی است. استارت مجدد خودرویی که در آب خاموش شده، یکی از رایج‌ترین دلایل این اتفاق است.
احتراق نامناسب و ضربه سوخت
اگر سوخت زودتر از موعد یا به شکل نامنظم بسوزد، فشار ناگهانی و شدیدی به پیستون و شاتون وارد می‌شود. استفاده از بنزین نامرغوب، تنظیم نبودن زمان‌بندی جرقه و نقص در سیستم سوخت‌رسانی از عوامل این وضعیت هستند.
دور موتور بیش از حد مجاز
بالا نگه داشتن دور موتور در حالتی که گرم نشده، یا عبور مکرر از محدوده مجاز دور، فشار زیادی به شاتون وارد می‌کند. در خودروهای دستی، دنده‌ی اشتباه هنگام ترمز موتوری هم می‌تواند دور را ناگهان بالا ببرد.
نقص در ساخت یا مونتاژ
گاهی خطا از کارخانه یا تعمیرگاه است. بستن پیچ‌های شاتون با گشتاور نادرست، تنظیم نبودن خار گژن‌پین، یا استفاده از شاتون و یاتاقان بی‌کیفیت می‌تواند خرابی را زودتر رقم بزند. به همین دلیل بعد از تعمیر اساسی موتور باید از یک مکانیک معتبر استفاده کرد.
خستگی فلز و کارکرد بسیار زیاد
شاتون پس از صدها هزار کیلومتر، به‌خصوص در شرایط سخت، دچار خستگی فلزی می‌شود. اگر نگهداری ضعیف هم به این اضافه شود، احتمال ترک و شکست بالا می‌رود.
نکته درباره موتورهای دیزلی
در موتورهای دیزلی نسبت تراکم بالاتر است و شاتون فشار بیشتری تحمل می‌کند. به همین دلیل کیفیت روغن، سلامت سیستم خنک‌کننده و پرهیز از ورود آب برای آن‌ها اهمیت بیشتری دارد.
برای کسب اطلاعات بیشتر مطالعه کنید
ناک زدن موتور خودرو چیست؟
علت شاتون زدن موتور خودرو
دلایل لرزش موتور ماشین
معرفی شعبه های شاهین موتور
تعمیر یا تعویض موتور ماشین؟
علت خرابی استپر پراید
حل مشکل واشر زدن پژو 405
دلایل روغن سوزی موتور ماشین
مونتاژ حرفه ای موتور خودرو
تعویض موتور قانونی
خرید موتور نو ایساکو و سایپا
خرید موتور کامل نیسان بنزینی
علائم شاتون زدن
مهم‌ترین نشانه، صدایی کوبنده، خشن و تیز است که از قسمت پایین موتور می‌آید. ویژگی‌های این صدا:
- با بالا رفتن دور موتور بلندتر و تندتر می‌شود.
- هنگام شتاب‌گیری شدیدتر است.
- با گرم شدن موتور معمولاً کم نمی‌شود و گاهی بدتر هم می‌شود.
- شبیه کوبیدن چکش روی فلز است و از صدای سوپاپ‌ها که بالاتر و سبک‌تر است، متفاوت است.
علائم دیگر عبارتند از افت فشار روغن و روشن شدن چراغ هشدار روغن، کاهش قدرت و لرزش غیرعادی موتور، دود آبی از اگزوز به دلیل سوختن روغن، و وجود ذرات براده فلزی در روغن هنگام تعویض. در موارد شدید، موتور ناگهان از کار می‌افتد یا دیگر روشن نمی‌شود.
برای تشخیص دقیق‌تر، باید از یک مکانیک متخصص کمک بگیرید. او با گوشی مخصوص صدا یا بررسی فشار روغن، منبع صدا را پیدا می‌کند. تشخیص نهایی گاهی فقط با بازکردن موتور ممکن است.
اگر صدای شاتون شنیدید چه کنید؟
مهم‌ترین توصیه این است: رانندگی را متوقف کنید. ادامه حرکت حتی چند کیلومتر می‌تواند خرابی کوچک را به نابودی کامل موتور تبدیل کند. مراحل پیشنهادی:
- در اولین فرصت ایمن، خودرو را کنار بزنید و موتور را خاموش کنید.
- پس از چند دقیقه، سطح روغن را با گیج بررسی کنید.
- اگر روغن کم بود، فقط برای بررسی اولیه روغن اضافه کنید، اما بدون تشخیص تعمیرکار دوباره حرکت نکنید.
- خودرو را با یدک‌کش به تعمیرگاه معتبر منتقل کنید.
هزینه و روش تعمیر
تعمیر شاتون زدن معمولاً سنگین‌ترین تعمیرات موتور است. چون معمولاً فقط خود شاتون آسیب نمی‌بیند. میل‌لنگ ممکن است نیاز به ماشین‌کاری یا تعویض داشته باشد، یاتاقان‌ها، پیستون و گاهی سیلندرها هم باید تعویض یا اصلاح شوند. اگر بلوک موتور آسیب جدی دیده باشد، تعویض کل موتور اقتصادی‌تر خواهد بود.
هزینه دقیق به مدل خودرو، شدت خرابی و قیمت قطعات در زمان تعمیر بستگی دارد، پس بهتر است از چند تعمیرکار معتبر نظر بگیرید و گزارش دقیق خرابی را بخواهید.
چطور از شاتون زدن جلوگیری کنیم؟
پیشگیری هم ساده‌تر است و هم بسیار ارزان‌تر از تعمیر:
- روغن را به موقع عوض کنید و از روغن با کیفیت و گرانروی توصیه‌شده در دفترچه خودرو استفاده کنید.
- سطح روغن را مرتب کنترل کنید، مخصوصاً قبل از سفرهای طولانی.
- به چراغ هشدار روغن و دما توجه کنید. با روشن شدن هر کدام، سریع توقف کنید.
- سیستم خنک‌کننده را سالم نگه دارید و ضدیخ و آب رادیاتور را به موقع بررسی کنید.
- موتور را قبل از رانندگی سنگین گرم کنید و در دقایق اول دور را بالا نبرید.
- از بنزین یا گازوییل مناسب استفاده کنید تا احتراق درست انجام شود.
- از عبور از آب‌ایستادگی‌های عمیق بپرهیزید. اگر خودرو در آب خاموش شد، دوباره استارت نزنید.
- سرویس‌های دوره‌ای را جدی بگیرید و تعمیرات موتور را فقط به مراکز معتبر بسپارید.
همین حالا محصول مورد نظر خود را بخرید!
سرسیلندر نیسان کاربراتور تیون آپ
سرسیلندر کامل نیسان کاربراتوری برند تیون‌آپ (Tune Up) مخصوص موتور ۲.۴ لیتری نیسان وانت کاربراتوری (Z24) است. بدنهٔ آن آلومینیومی است و همراه میل سوپاپ، سوپاپ‌ها، فنرها و سایر قطعات داخلی عرضه می‌شود. این مجموعه آمادهٔ نصب است و برای جایگزینی سرسیلندرهای تاب‌برداشته، ترک‌خورده یا فرسوده مناسب است. محصول نو و در شاهین موتور موجود است.
پرسش‌های متداول
آیا شاتون زدن بدون صدا هم اتفاق می‌افتد؟ معمولاً نه. صدای کوبش مهم‌ترین نشانه است، اما شدت آن در ابتدا ممکن است کم باشد و راننده متوجه نشود.
آیا با روغن غلیظ‌تر می‌شود صدا را پنهان کرد؟ گاهی صدا موقتاً کمتر می‌شود، اما این فقط پنهان کردن علامت است و خرابی همچنان ادامه دارد. این کار توصیه نمی‌شود.
آیا موتورهای قدیمی بیشتر شاتون می‌زنند؟ احتمال خرابی با فرسودگی بالا می‌رود، اما نگهداری درست مهم‌تر از قدمت موتور است.
اگر موتور شما شاتون زده است
با شنیدن اولین صدای کوبش، خودرو را خاموش کنید و پیش از هر تصمیمی با کارشناسان شاهین موتور مشورت کنید. این مجموعه در مونتاژ و فروش موتور کامل، نیم‌موتور، بلوک سیلندر و سرسیلندر فعالیت می‌کند و با مونتاژ دقیق، قطعات باکیفیت، فاکتور جزئی قطعات و گارانتی کتبی خدمات مونتاژ، راه‌حل مناسب خودروی شما را پیشنهاد می‌دهد.
راه‌های ارتباطی
تلفن: 09171007856 - 09176779605
شعبه‌ها: شیراز (بلوار امیرکبیر)، بندرعباس (خیابان دقت)، دزفول (بلوار آفرینش)
